Podobnie jak wszystkie roślinożerne, także dziko żyjąca zwierzyna płowa cierpi na niedobór składników mineralnych i pierwiastków śladowych, takich jak np. sód, potas czy jod, które w naturze nie występują lub występują jedynie w minimalnych ilościach. Niedobór tych substancji powoduje zły stan zdrowia, problemy trawienne, rozprzestrzenianie się chorób oraz zaburzenia w normalnym zachowaniu zwierząt. W przyrodzie praktycznie nie występuje jod, który jest ważny dla regulacji wewnętrznych procesów życiowych zwierzyny. Wszystkie te pierwiastki zawiera sól.
Innymi ważnymi składnikami, które sól zawiera lub które dodaje się do soli paszowych, są: węglany fosforu, wapnia i magnezu – potrzebne do budowy kości i poroża, miedź – działająca leczniczo przeciw chorobom wywoływanym przez pasożyty, żelazo – wspomagające tworzenie czerwonych krwinek, potas – uczestniczący w tworzeniu węglowodanów, sód – niezbędny do wytwarzania pepsyn zapewniających prawidłowe trawienie.
Zapewniając odpowiednią ilość soli w okresie wiosennym i jesiennym, sprawiamy, że zwierzyna nie będzie cierpieć na dolegliwości trawienne podczas przechodzenia z suchej karmy na zieloną oraz odwrotnie. Sól działa również antybakteryjnie i pomaga zwierzętom pozbywać się pasożytów, zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Odpowiednia ilość soli zapewnia więc dobry ogólny stan zdrowia zwierzyny.
Zwierzyna jeleniowata zużywa około 3 kg soli rocznie na sztukę, a sarna około 1,5 kg soli rocznie na sztukę. Zapewnienie odpowiedniej ilości soli oraz regularne uzupełnianie lizawek solnych gwarantuje zwierzętom dobry stan zdrowia i odporność. Sól jest w istocie najbardziej podstawowym „lekiem” podawanym zwierzynie. Tak jak w przypadku ludzi, również w odniesieniu do zwierząt sprawdza się powiedzenie: „Sól na wagę złota!”.
Sól wykłada się zwierzynie w lizawkach solnych, najczęściej umieszczanych przy szlakach migracyjnych zwierząt, w pobliżu wody oraz paśników. Lizawki mogą mieć różne kształty i konstrukcje. Najczęściej spotykane są lizawki korytkowe. Najprostsze lizawki powstają w rozszczepie drzewa lub w wydrążonym pniu ściętego drzewa. Takie miejsca zwierzyna bardzo lubi i odwiedza je nawet po tym, jak pień zgnije i się rozpadnie.
Puste miejsca po takich lizawkach oraz ziemię wokół nich zwierzyna nadal wylizuje, mimo że tuż obok znajduje się nowa lizawka. Lizawki należy regularnie kontrolować, uzupełniać oraz czyścić z liści i odchodów zwierząt. W przypadku uszkodzenia należy je naprawić lub zastąpić nowymi.
O znaczeniu i konieczności odpowiedniej ilości soli w diecie człowieka nie trzeba nikogo przekonywać – uczy nas tego nawet znana słowacka baśń. Sól jest równie ważna w diecie dzikiej zwierzyny, co potwierdzają liczne badania naukowe oraz doświadczenia myśliwych. W związku z wykładaniem soli leśnym mieszkańcom natychmiast pojawia się kilka pytań: Ile soli potrzebuje zwierzyna? Kiedy i w jaki sposób ją wykładać? Które gatunki zwierząt poszukują soli i dlaczego? Na wszystkie te pytania postaramy się odpowiedzieć w kolejnych akapitach.
Myśliwy w zasadzie nie musi rozstrzygać, ile soli potrzebuje zwierzyna. Jego zadaniem jest „jedynie” zapewnić, aby sól była dostępna, gdy zajdzie taka potrzeba. Zwierzęta, w przeciwieństwie do ludzi, pobierają jej tylko tyle, ile wymaga ich organizm. Znane są przypadki, gdy z powodu niedoboru soli zimą zwierzyna migrowała w pobliże dróg, aby zlizywać sól drogową. Jak zwykle kończą się takie sytuacje, nie trzeba szczegółowo wyjaśniać.
Wszystkie zainteresowane strony są zgodne, że jeśli dzika zwierzyna nie jest w stanie samodzielnie znaleźć w przyrodzie niezbędnych składników mineralnych, konieczne jest ich dostarczanie w postaci soli kamiennej lub różnego rodzaju lizawek (połączenie soli kamiennej z dodatkowymi minerałami) – przez cały rok, a przede wszystkim wiosną. Po zimie zwierzyna przechodzi z suchej diety na pokarm soczysty. Sól pomaga wówczas układowi trawiennemu przystosować się do zmiany pożywienia. Jednocześnie uzupełnia w organizmie ważne minerały, takie jak wapń i fosfor, które są podstawowymi budulcami każdego organizmu. Wspomniane pierwiastki stanowią kluczowe elementy w procesie tworzenia poroża u zwierzyny płowej. Efekty te dodatkowo podkreślają znaczenie zakładania lizawek solnych w kontekście osiągania wysokiej jakości wyników hodowlanych.
Liczbę lizawek w każdym obwodzie łowieckim określa rozporządzenie ministerstwa rolnictwa do ustawy łowieckiej. Zgodnie z nim na każde rozpoczęte 70 ha powierzchni powinna przypadać jedna lizawka.
Z pytań postawionych na początku artykułu nie udzieliliśmy jeszcze odpowiedzi na to, które gatunki zwierzyny wymagają soli w swojej diecie. Odpowiedź specjalistów jest jednoznaczna: WSZYSTKIE. Zarówno zwierzyna płowa, jak i choćby niewielki zając. Co ciekawe, zając nie potrafi zlizywać soli. Pobiera ją więc poprzez ogryzanie drewna nasiąkniętego solą z lizawki, co dotyczy przede wszystkim starszych solisk.
Wszystkie rodzaje kamiennej soli mineralnej znajdziesz tutaj: Suplementy mineralne TETRAO.